Hội làng Bằng Cả

 

Bằng Cả, với diện tích trên 3.500 ha - gần 3000 nhân khẩu, chiếm 98% là dân tộc Dao Thanh Y. Nghề nghiệp chủ yếu của người dân trong xã là làm ruộng và trồng cây rừng. Cái tên Bằng Cả có lẽ nó đã được người dân nơi đây đặt cho từ thuở mới “ Khai thiên lập địa” gắn liền với hồn thiêng sông núi nơi này!
          Theo già làng kể lại rằng: Cách đây trên 300 năm, tổ tiên của người Dao Thanh Y  Bằng Cả khônng phải sinh ra ở vùng đất này, mà cuộc sống “du canh du cư” đã từng đưa bước chân tổ tiên họ theo dấu chân của những con hươu, con nai đi hết ngọn núi này sang ngọn núi khác, quanh năm suốt tháng vật lộn với thiên nhiên. Vất vả, nhọc nhằn là vậy, cái đói, cái nghèo cứ đeo đẳng cuộc đời cha ông họ nối tiếp từ đời này nối đời khác. Khi qua vùng đất này thấy cỏ cây, hoa lá tốt tươi, đất đai màu mỡ và bằng phẳng...họ đã chọn nơi đây làm nơi dờng chân cùng nhau san đất, dựng nhà để sinh cơ lập nghiệp rồi tồn tại cho đến tận ngày nay! Trải qua năm tháng của thời gian, trên 10 thế hệ con cháu các dòng tộc họ Lý, họ Đặng, họ Trương...kế tiếp nhau sinh sôi, cùng nhau cải tạo thiên nhiên, đoàn kết bên nhau chống chọi với thiên nhiên, kẻ thù, biết trồng cây lúa nước để sinh tồn.Trong thời bình thì cùng nhau lao động sản xuất làm ra nhiều lúa, ngô, khoai...Khi có giặc ngoại xâm thì một lòng đứng lên theo Đảng làm cách mạng, tạo nên căn cứ chiến khu Đông Bắc xưa. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, lớp lớp cháu con các dòng họ người Dao Bằng Cả lần lượt lên đường cầm súng bảo vệ Tổ quốc, đánh đuổi kẻ thù. Người ở lại địa phương thì hăng hái lao động, góp phần cùng quân- dân cả nước đánh đuổi kẻ thù xâm lược. Ngày nay, khi đất nước đã hoà bình, thống nhất, bước vào công cuộc xây dựng trên con đường đổi mới, thì người dân Bằng Cả vẫn cùng nhau đoàn kết chung lưng xây dựng cuộc sống bản làng ngày một phát triển. Bằng sự lao động “ một nắng hai sương” người Dao Thanh Y Bằng Cả đã từng bước phát triển sản xuất theo xu hướng tích cực; sớm tiếp thu những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới để áp dụng vào cuộc sống, tạo dựng nền kinh tế chung, riêng ngày một nâng lên., theo kịp sự phát triển chung về kinh tế, văn hoá, xã hội của toàn huyện.
          Những cái tên làng tên bản như: Đồng San, Chín Gian, Khe Liêu, Đề Mực... được nhiều người biết đến, bởi nơi cộng  đồng dân cư người Dao Thanh  Y Bằng Cả sớm đứng lên theo Đảng làm cách mạng, ngày nay lại là địa phương thôn bản người Dao của Hoành Bồ sớm đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá nơi cộng đồng dân cư.
          Đã từ nhiều đời nay, ở xã Bằng Cả còn có một sinh hoạt văn hoá mang tính truyền thống, tính cộng đồng cao, đó là “ Hội làng Bằng cả”! Điều đặc biệt là những giá trị văn hoá phi vật thể rất độc đáo mang đậm dấu ấn của các dân tộc vùng Đông Bắc Tổ quốc, đó là lễ cấp sắc của  dân tộc Dao Thanh Y. Lễ diễn ra trong một ngày ( trước đây làm 3 ngày). Trong lễ cấp sắc có nhiều yếu tố tập tục, gồm 16 lễ thức cấp sắc đã được sân khấu hoá và đã đi tham dự hội thi các dân tộc các tỉnh miền núi Đông Bắc tại Quảng Ninh.

         

 
(Lễ cấp sắc người Dao Thanh Y xã Bằng Cả )

 

         Hội làng Bằng Cả được diễn ra vào 5 ngày trong năm: ngày 1 tháng 2 (âm lịch) là lễ chính đầu năm mới. Ngày 1 tháng 4; ngày 1 tháng 7; ngày 1 tháng 10 và ngày 20 tháng chạp là lễ tổng kết năm....Theo các cụ trong làng kể lại: Hội làng có từ lâu đời, có những quy định rất nghiêm ngặt, người đến dự hội làng trước đây chủ yếu là nam giới, chủ hộ gia đình, trên nguyên tắc tự nguyện. Già làng Lý Văn Quang cho biết: mỗi khi đến ngày hội làng thì con cháu các dòng họ dù có đi đâu xa thì cũng phải nhớ mà về!
          Ngày diễn ra hội làng, khoảng 8 giờ 30 sáng, chủ hộ mỗi gia đình mang đến góp một con gà ( từ 0,8 đến 1 kg), một bát gạo nếp, ½ lít rượu chua để nộp cho thầy mo (trưởng tộc) của các dòng họ Dao Thanh Y. Ông thầy mo phải là người cha truyền, con nối, nối dõi tông đường. Nếu ông thầy mo qua đời người nối tiếp phải được dân bản bầu chọn lại. Ông trưởng tộc phải có đủ điều kiện, đã theo học học nghề thầy mo biết các bài khấn trong hội làng, đồng thời là người có đủ uy tín, được các dòng họ tín nhiệm ... để giúp thầy  mo trong hội làng. Việc đóng góp vật phẩm được làm công minh: Làng bầu ra một thủ quỹ để cân đo, ghi chép những vật phẩm do làng đóng góp, một ông kế toán quyết toán sau hội làng, nếu phần đóng thừa thì được lấy ra, nếu thiếu thì phải nộp thêm vào, phải công khai tài chính với dân làng sau khi kết thúc hội làng. Các vật phẩm sau khi được mọi nhà đóng góp, thịt gà, thịt lợn được đem luộc, gạo nấu xôi, làm bánh và trứng cũng được luộc. Sau khi soạn ra hai mâm để thầy mo cả và thầy mo hai làm lễ cầu khấn. Trong mâm lễ của thầy mo cả có đủ gà luộc, trứng luộc, thịt luộc, gạo sống, tiền, xôi, bát, vàng hương; một bát to của các dòng họ trong bản, một bát to của gia tiên nhà ông thầy mo, cả hai bát đều được thắp hương, mọi việc chuẩn bị xong ông thầy mo cả, thầy mo hai đều quần áo chỉnh tề bắt đầu vào nghi thức cầu khấn. Riêng ông trưởng tộc cầm kiếm thiên đình làm phép thuật. Lễ cầu thứ nhất: cầu trời, thổ địa, thổ công, thành hoàng làng phù hộ cho dân bản năm mới mưa thuận gió hoà làm ăn phát đạt mùa màng tốt tươi. Lễ cầu thứ hai: Cầu cho các dòng họ, dân bản  hạnh phúc, mạnh khỏe, đoàn kết, sống vui vẻ thuận hoà. Lễ cầu thứ ba: Cầu cho mùa màng tốt tươi, tăng gia sản xuất chăn nuôi phát triển. Sau mỗi lần cầu khấn, ông trưởng tộc dùng thanh gươm thiên đình múa để trị tà, và xin âm dương rồi hoá vàng mã. Mọi hành lễ làm xong, mọi người quây quần ngồi ăn bốc, cùng uống rượu chua- một thứ rượu mà chỉ ở Bằng Cả mới có. Đây là thứ văn hoá ẩm thực có một không hai của địa phương!
          Với công thức được làm bằng gạo nếp nương, men tự tạo, thổi cơm, rắc men, ủ đủ ngày chắt ra uống. Rượu chua có màu vàng đục, có nồng độ từ 12 đến 15 độ. Nếu ai đã từng được uống rượu chua Bằng Cả thì chỉ một lần thôi ... đã nhớ! Và họ cùng chúc tụng nhau bằng những cốc rượu chua thật vui vẻ rồi cùng nhau ngồi nghe hát của già làng, hoặc nam nữ hát đối giao duyên. Bằng những lời ca sâu lắng những tình cảm thiết tha nhắc nhở mọi người hãy yêu thương nhau, hướng tới cái thiện, không làm điều ác. Đó là cái lẽ sống trường tồn.
          Theo lời kể lại của các cụ, thì trước kia người đến hội đều đều phải ăn vận quần áo của người Dao Thanh Y, nhưng đến nay chỉ còn lại số ít. Điều đó đặt ra cho chúng ta cần phải lưu tâm giữ gìn những bản sắc riêng của tộc người. Và trước đây cũng còn một nguyên tắc khắt khe nữa là: Trong hội làng thì người nữ không được dự nghi thức khi cầu khấn, mà chỉ được tham gia phần hội làng. Ngày nay, nguyên tắc khắt khe ấy cũng dần được bỏ qua..
          Sau các nghi thức cầu khấn, ăn uống vui vẻ, họ lại cùng nhau tụ tập vui chơi với các trò chơi dân gian như: Đánh cờ dân gian, ném còn, kéo co, bắn nỏ hay đẩy gậy...rồi lại cùng nhau hát đối giao duyên... tất cả được diễn ra thật vui! Để rồi sau hội làng vui vẻ ấy, các dòng họ lại đoàn kết cùng nhau chung lưng xây dựng bản làng.
          Qua tìm hiểu các nghi thức, các trò chơi diễn ra ở hội làng Bằng Cả thấy rằng đây là một loại hình văn hoá phi vật thể truyền thống mang tính nhân văn cao, thể hiện nét văn hoá cộng đồng, tính đoàn kết cao, sự yêu thương, đùm bọc của dân tộc Dao Thanh  Y. Hội làng còn là nơi sinh hoạt tinh thần và tâm linh của cộng đồng người Dao Thanh Y. Đây là nơi giải quyết các vụ việc của dòng họ, của gia đình. Do vậy, hội làng Bằng Cả cần sớm được khôi phục, để trở thành lễ hội độc đáo riêng của các dân tộc sống trên đất Quảng Ninh. Hội làng Bằng Cả huyện Hoành Bồ được Bộ Văn hoá – thông tin, UBND tỉnh Quảng Ninh, Sở VH- TT Quảng Ninh đưa vào dự án sưu tầm, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Văn hoá phi vật thể năm 2004 vừa qua, góp phần làm phong phú thêm Ngân hàng dữ liệu di sản văn hoá quốc gia về lễ hội truyền thống của tỉnh Quảng Ninh.

 


Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 83
Đã truy cập: 1151285